تاريخچه آسانسور
بسمه تعالی
آنگونه كه در تاريخ آمده، تاريخچه پيدايش آسانسور به 253سال قبل از ميلاد مسيح بازميگردد. ارشميدس وسيلهاي شبيه به آسانسور اختراع كرد كه قابليت حمل يك نفر را براي ارتفاعات نهچندان بلند داشت. اين آسانسور دستي نمونهاي از نخستين حركات بشر براي ساختن يك بالابر بود.
البته گفته شده كه مصريان باستان نيز بهوسيله بالابر در اهرام حركت ميكردند. در سال1850 نخستين آسانسور هيدروليكي براي يك ساختمان 4 طبقه ساخته شد. در سال1853 اليشا گرويس از اهالي نيويورك، آسانسوري با نوعي ايمني خودكار براي ممانعت از سقوط سكوي اين وسيله ساخت. در صورتي كه ريسمان آسانسور پاره ميشد، اين سيستم ايمني به فرياد سرنشينان ميرسيد.
فناوري ساخت آسانسور بهسرعت پيش رفت و بسياري از سازندگان ساختمانهاي جهان اين وسيله مفيد و كارا را نصب كردند. براساس آخرين آمارهاي ارايه شده، ايتالياييها بيشترين آسانسورسواران نام گرفتهاند. با اينكه اين كشور جمعيت بالايي ندارد، اما آنها با نصب 850هزار دستگاه آسانسور رتبه نخست را در دنيا بهخود اختصاص دادهاند.
در ايتاليا روزانه بيش از 100ميليون نفر از آسانسور استفاده ميكنند. پس از اين كشور، آمريكا با داشتن 700هزار دستگاه آسانسور و چين با 610هزار رتبههاي دوم و سوم را در اختيار داشتند. البته اين آمار به سال 2008 مربوط ميشود و با سرعتي كه نزد چينيها سراغ داريم، به احتمال فراوان، اين آمار دچار تغيير و تحولات شده است.
برخي از آسانسورها هم اکنون شكل توريستي به خود گرفتهاند. يكي از همين مدلها، آسانسور سانتاژوستا در شهر ليسبون پرتغال است؛ آسانسوري كه بيشتر به يك بالابر ميماند و حدود 107سال قدمت دارد. كار ساخت اين آسانسور در سال1900 آغاز شد و 2 سال بعد به پايان رسيد؛ آسانسوري كه كار طراحي آن را «رائول مسنير ده پونسارد» برعهده داشته است. اگرچه اين مدل با بخار كار ميكرد اما در سال1907 از الكتريسيته براي بهحركت درآوردنش سود جسته شد. اين سازه 45 متر ارتفاع دارد و ميتواند 24 مسافر را با خود حمل كند كه اين روزها شكل گردشگري بهخود گرفته و مردمي كه براي ديدن ليسبون ميروند، از اين آسانسور زيبا ديدن ميكنند.
اما ميگويند آسانسور ساخته دست آقاي اتوود يك قرقره بزرگ و يكطناب بوده است. اين دانشمند و رياضيدان با ساختن ماشين اتوود که عبارت بود از دووزنه که با يکنخ به يکديگر مربوط ميشدند و روي قرقرهها بالا و پايين ميرفتند، توانست طرح ابتدايي يک آسانسور را ارايه دهد.
اتوود يككار هم براي ايمن سازي اين آسانسور اوليه انجام داده بود. اگر هنگام بالا و پايين رفتن، طناب پاره ميشد، قسمت انتهايي طناب روي قرقره قفل ميماند و اين كار باعث ميشد تا آسانسور بهرغم سقوط آزادي كه از ارتفاع به سمت پايين داشت، به زمين برخورد نكند و سوارشونده (در اينجا به معناي فردي كه سوار آسانسور ميشود)، جان سالم به در ببرد.
اگر ارشميدس را خالق بالابري ساده و اتوود را خالق آسانسوري اوليه فرض كنيم، بايد از آقاي اوتيس هم بهعنوان مبتكر ساخت آسانسورهاي نوين نام ببريم؛ فردي كه هماكنون بزرگترين كارخانه ساخت آسانسور در دنيا بهنام وي مشغول به فعاليت است. اولين آسانسور به شکل امروزي که داراي ترمز ايمني بود، توسط اوتيس در آمريکا ساخته و آزمايش شده و بعد از آن نيز ديگران به ساخت انواع آسانسور مبادرت كردند و صنعت آسانسور شکل گرفت.
در ساخت برجها و ساختمانهاي بلند موضوع آسانسور ايمن، راحت و سريع بايد در اولويت قرار گيرد. در اين بين رقابتي نيز بين آسانسورسازان شكل گرفت. ركورد سرعت بين آسانسورهاي دنيا در اختيار برج تايپه 101 است. اين برج به ارتفاع 509 متر 101طبقه دارد و فكر نميكنم كسي دوست داشته باشد بدون آسانسور اين طبقات را طي كند؛ به خصوص از بدو ورود تا طبقات بسيار بالا! در اين ساختمان مرتفع 67دستگاه آسانسور نصب شده تا ترافيكي در اين خصوص بهوجود نيايد. در عين حال، اين امر به ايمني كار نيز ميافزايد. سرعت اين آسانسور 1010متر در دقيقه است؛ يعني اين آسانسور قادر است در يك دقيقه بيش از يك كيلومتر را طي كند. نوع ديگري از آسانسورها ويژه کالا طراحي شده و معمولا امور بالا و پايين بردن بار را برعهده دارند. آسانسور خدماتي، آسانسوري است که براي جابهجايي کالا بين طبقات مورد استفاده قرار ميگيرد كه داراي کابين كوچكي است که ابعاد آن به اشخاص اجازه استفاده را نميدهد. در بسياري از رستورانها و فروشگاههاي كوچك اين مدل كاربرد زيادي دارد.
از آسانسور خودروبر هم در ساختمانهاي خصوصي استفاده ميشود و اتاقک آن ابعاد مناسبي براي جابهجايي خودرو دارد. البته آسانسور ويژه حمل بيماران را هم كه در بيمارستان، مورد استفاده قرار ميگيرد نبايد از قلم انداخت.
از يكنظر آسانسورها به 2 نوع گيربكسدار و بدون گيربكس تقسيم ميشوند كه اولي مخصوص حملونقل در ارتفاع كم و با قدرت زياد است، اما دومي به ارتفاع زياد و ظرفيت كم مربوط ميشود.
از حيث ديگري هم آسانسورها به انواع برقي، هيدورليكي(حداكثر 18متر)، پنيماتيك و LIM يا همان نيروي محركه القايي تقسيم ميشوند كه در اين آخري، سيستم موتور روي وزنه تعادل قرار ميگيرد و ابتكار جديدي است كه در ساختمانهاي خيلي بلند بهكار گرفته ميشود.
تاريخچه آسانسور در ايران
آسانسورهاي امروزي از حدود 50سال پيش وارد کشور شده و اولين فروش آسانسور در کشور مربوط به يک شرکت سوئيسي است که توسط يک شرکت ايراني خريداري شد. بعد از آن نيز شرکتهاي خارجي ديگر در اين زمينه فعاليت داشتند. اولين کارخانه آسانسورسازي در ايران توسط وزارت مسکن و شهرسازي در سال1350 در شهر صنعتي البرز قزوين تحتليسانس يک شرکت سوييسي راهاندازي شد و بعد از آن نيز کارخانجات ديگري توسط شرکتهاي خارجي در ايران فعاليت كردند، اما با توجه به تحريم وسايل بعد از انقلاباسلامي و براساس ضرورت و نياز، دستاندرکاران شروع به فعاليتهاي توليدي در زمينه ساخت قطعات يدکي آسانسور كردند و درواقع آسانسور به صورت تلفيقي در کشور توليد و نصب شد تا اينکه در دهه 70 مجوز واردات صادر شد و بهدنبال آن، واحدهاي فروش آسانسور بهصورت رسمي و غيررسمي بهوجود آمدند.
قسمت اعظمي از آسانسورهايي كه از سالهاي دور در ايران مشغول به حملونقل مسافر هستند، داراي گواهي استاندارد نبوده و اساسا فعاليت آنها در خط همكف به طبقات، غيرقانوني است.
سلامی به گرمی آفتاب خلیج همیشه فارس بندربوشهر به شما دوست عزیز.مفتخریم که می توانیم لحظات خوشی را باشما علاقه مندان به رشته مهندسی عمران سپری کنیم،بسیار سپاسگزاریم.ارادتمند شما سیدمحمدمهدی هاشمی(عضو انجمن علمی عمران دانشگاه آزاد اسلامی واحدبوشهر).